MÜZİKTE YAPAY ZEKA KULLANIMI YANLIŞ ANLAŞILDI

17 yaşında televizyon ve sanat camiasına girerek yıllarca medya danışmanlığı ve menajerliğini yaptığım sanatçılar, stüdyomuzda beste aranje peşinde koşan şarkıcılar ve süpervizörlüğünü yaptığım albümlere ismimi yazmayan yapımcılar oldu. Yıllarca, Mekan İşletmecisi, Sanatçı Menajeri, Müzik Direktörü, Supervisor, Tonmaister ve plakları parmağında oynatan Disc Jockey olarak komple müziğin direkt içinde olduğum için camiaya girmeye çalışan saf birileriyle karşılaşınca üstü kapalı olarak uyarırdım ki yanlış yola gitmesin isterdim ama hep kendi yapımcılarına inandılar. 

Yeri geldi, ''ana babasının emekli ikramiyesini alıp'' albüm peşine düşen kızın bütçesi yok diye yardımcı olmak için mütevazı video klibini çektiğim şarkıcıya, ''Yönetmene 150 Bin TL verdim'' diye yalan atıp para tırtıklayan sahtekar müzik yapımcıları da olmuştu. Biz anlatmadıkça insanlar yalancıları doğru, dürüstleri yalancı zannettiler. Çünkü o dönemler bir kara kutu misali sanat camiasında olan biten her şeyi en iyi bilendim, hepsinin sırdaşıydım ve hep öyle kaldım. 

2012'ye kadar işlerle ilgili tecrübelerimi buraya yazmak yerine sadece yaşadığım ortamdaki çevreme profesyonel dille aktarırdım. ''Söz uçar yazı kalır'' misali dikkate alan kazanır, almayan da kaybederdi. Sonra bir gün, ''Madem insanlar anlayamıyor, sözde kalmasın yazıya da dökülsün'' diyerek (fazla sır vermeden) Fortuna TV'ye de bazı konuları yazmaya karar vermiştim. Bu yazıyı da o günlerde dile getirmiştim. Yıllar ilerledikçe müzik sektöründe her alanda değişimler oldu. 2022'de güncellediğim makalemi 2026'da bir kez daha zamana uygun hale getirdim. 

MÜZİKTE YAPAY ZEKA KULLANIMI YANLIŞ ANLAŞILDI

Müzik piyasasında yapay zeka tartışmaları devam ediyor. Biz de bu konudaki tecrübelerimizi paylaşacağız. Konuya giriş yaparken; Bir şarkı nasıl yapılır? Bir parçanın yapılırken teknik olarak içinde neler vardır? Müzik ortaya çıkarken kimler rol alır? sorularını basitçe cevaplayalım. 

Önce, şarkının sözleri veya melodisi basit bir şekilde kayıt edilir. Bu kayıt, teknik işlerde neler istediğinizi anlatmak için en kısa yoldur. Gerekirse melodiyi (lay lay lom) diye mırıldanarak kaydedersin. Çünkü her şey, akla gelen bir melodiyle başlar. Şarkı sözleri ise bu melodiyi profesyonel hale getirdikten sonra trafiğe uygun biçimde değiştirilir. İlham alınması ve şarkının ruhunu yansıtması için sözleri dinleyerek beste de yapılır. Yani sıralama değişir. Önce müzik sonra söz veya önce söz sonra müzik hazırlanabilir. Şarkınız bu şekilde taslak olarak hazırdır. 

Bu taslaklarla aranjör veya dj production'a giderek ne istediğinizi anlatırsınız. Aranjör veya DJ ne iş yapar? Şarkıyı inşa edecek olan teknik kişilerdir. Ben ikisi arasında bir ayrım hiç yapmadım. Enstrüman çalıp çalmaması önemli olmaksızın bir bilgisayar programıyla şarkıyı hazırlayan kişilerdir. Enstrüman kullananlara ise müzisyen diyoruz. Burada asıl konumuz ''müziğin teknik olarak nasıl yapıldığı'' olduğu için kısa ve net cevap ''ezelden beridir bilgisayarla yapılır'' olacaktır. 

Aranjörler 90'lardan beri Qubase, One vb. yazılımlarla şarkının profesyonel kayıtlarını bilgisayara yapıyorlar. ''Audio, DAT'' vs. kayıt ismine ne derseniz deyin sonuçta bu bir bilgisayar teknolojisidir. DJ'ler de 90'lardan beri bilgisayar teknolojisi kullanarak şarkılar, remixler yapmaktalar. DJ'ler de ister mix yapacağı şarkıyı canlı çalarken canlı veya edit düzenleme dediğimiz kayıtları bilgisayarda yaparlar. Aranjörler sample olarak yazılımda ''gitar'' seçerse siz şarkıda gitar melodisi duyarsınız. Stüdyoya gitarist getirip canlı kayıt alırsa yine gitar sesi olur. Yani canlı çalarken kayıt almak veya diğer yöntemler kullanılsa da sonuç olarak şarkıyı bilgisayarda yaparsın. 

Buraya kadar yazımı okuduysanız günümüze kadar şarkıların bilgisayarda yapıldığını anlamışsınızdır. Peki, şarkıcı ve müzisyenlerin büyük bölümünün karşı çıktığı yapay zeka nedir? ''Yapay zeka müzikler de bilgisayar teknolojisi kullanarak yapılan şarkılardır.'' Yani geçmişte kullanılan teknoloji artık çok gelişerek yapay zekaya evrildi ve daha hızlı sonuç veriyor. 

Yapay zekaya neden karşı çıkıyorlar? ''Çünkü yapay zekayla müzik nasıl yapılır bilmiyorlar.'' Zaten bilmeyenler karşı çıkıyor ve şarkıcıları da yanlış bilgilendiriyorlar. İşleri azalan aranjörler yapay zekadan hiç hoşlanmıyor. Empati yapabiliyorum, 30 yıl stüdyoda emek veriyorsun ve bir gün yapay zeka müzik diye bir şey çıkıyor, gençler hemen teknolojiyi senden öğrenip müthiş işler çıkartmaya başlıyorlar. Hem de çok düşük masraflarla bunu yapıyorlar. İncinirsin tabii ki. Bence üzülmeyin ve kendinizi yenileyin. DJ'ler bu konularda daha atak olduğu için hemen hepsi yapay zeka işini öğrendi. Fakat aranjörler çok gerilerde kaldılar. 

''Yapay zeka müziklere karşıyız'' diyerek zaman kaybetmek yerine bir an önce bu işi öğrenin. Yoksa bu işin geri dönüşü yok haberiniz olsun. Dünya, yapay zekayı yeni duydu ama eminim ki en az 10 yıldır kendileri kullanıyordu ve bizlere yeni açıldı bu teknoloji. Bir de şu açıdan düşünün: Yüzlerce kişilik ekiple milyonluk render makineleriyle aylar sürecek tek bir tane animasyon sahnesini adamlar 10 yıl önce Hollywood filminde üç günde bitiriyordu. Yapay zeka çıkınca anladık ki 90'lık animasyon bir filmi çok kısa sürede olağanüstü görsellerle yapabiliyoruz. Şimdi anladınız mı neden ''10 yıldır kullanıyorlar, biz yeni öğrendik'' dediğimi. İşte bu yüzden bizler teknolojiyi çok kısa sürede öğrenip dünyanın önünde olmak zorundayız. 

Yapay zeka kullanmadan müzik yapmak yasak değil. Karşı olmanıza gerek yok, istemiyorsan AI kullanmadan müzik yapabilirsin. 

ALBÜM MÜ? SINGLE MI? KORSAN MI?

2012 yılına kadar Türkiye'de müzikle ilgilenen herkes bir albüm yapma peşindeydi. ''Bu devirde, albüm mü? Yoksa single mı? yapılması daha mantıklı'' başlıkları altında bu konuyu tartışmaya açmıştım. Sanat camiasında 3-5 kişi haricinde ''single ve tek klip'' yapmanın daha doğru olduğunu düşünen ve bana inanan çok az kişi vardı. 2022'den sonra piyasada hiç albüm kalmadı ve herkes tek şarkılı bir video kliple çıkış yapmaya başladı. Demek ki neymiş, ben yine ileriyi görebilmişim ve o gün sözlerimi kabul etmeyenlerin hepsi bugün single yapıyorlar. 

Dünyada müzik konusunda büyük aşama kaydetmiş isimlere bakacak olursak, ilk çıkışlarını single plaklarla yapıyorlar. Şarkı tutarsa, albüme çevirip yeni basımları albümle birlikte piyasaya dağıtıyorlar. Bizde ise bir albüm tutkusudur gidiyordu. Demiştim ki, ''Sen önce tek bir şarkını tanıtmayı başar. Klibini yayınlayacak bir yer bul. Millet seni bir tanısın. Konserlere ve ekstralara gitmeye başla. Biraz birikim yap ondan sonra, istersen 16 şarkılık kendin bir albüm hazırla ve yapımcı firmalara da muhtaç olma. Bir de korsan bahanesine (onu da kimin bastığı belli) albümler artık satmıyor diye ağlama.'' 

O dönem korsanın etkisi en üst seviyedeydi ama zararıyla birlikte müzisyenlere bir faydası da vardı. Albümlerin tanıtımları o korsan tezgahlarından geçiyordu ve bunu bilen bazı müzik yapımcıları, her albümün korsanını kendisi bastırıp tezgahtan para kazanıyordu. Ben bunu direkt dile getirmeyip sanatçıya, ''Aman ha korsana düşmesin, albüm kayıtlarında kimseye güvenme'' diye uyardığımda dikkate almayanların albümleri hep korsandan yürüyüp gitmiş ve şarkıcısına para kazandırmamıştı. Yapımcılar, ''Bir albüm korsana düştüyse, başarılıdır. Çünkü satılmayacak albümü korsan basmazlar'' düşüncesi ile müzik piyasamızda kabul gösterdiler. 

Korsanın zararı faydasından daha çoktu tabii ki! Ben 10 yıldır söylüyorum, korsana en iyi çözüm, yapımcıların başarılı olacağını düşündüğü single ya da albümleri ilk etapta plak olarak piyasaya sürmesidir. Plakların da mutlaka korsanı yapılacaktır ama bu kadar kolay ve çabuk ele geçmeyecektir. Tabii bunu yapabilmek için öncelikle Türkiye'de bir atılım yolu bulup, plak kullanımını tekrar harekete geçirmek gerekir. Tüketici ve dinleyicinin evinde turn-table, pick-up, gramofon vb. olmazsa bu projenin de hiçbir faydası olmaz. 2022'de bunun için de kampanyalar başladı. Artık korsanın yerini de internet serbestliği aldı. Yani korsan müzik diyebileceğimiz bir şey yok. Herkes dilediği gibi şarkılara ulaşabiliyor. 

Bu devirde (2012) albüm yapmak için Eric Clapton, Lionel Richie,Müzik Bryan Adams ve daha bir çok sayabileceğim isimden birisi olmak lazım. Konu, Eric Clapton ya da başkası değil. Burada anlatmak istediğim, ''Müzik yapım şirketleri, tv'ler ve aklınıza gelebilecek diğer tüm sebeplerden dolayı, 10 şarkılık bir albümde en fazla 2 tanesi tanıtılabilir. Bu nedenle albüm yerine SINGLE yapmanın daha mantıklı olduğu görüşündeyim.'' Artık müzik kanalı adı altında yayın yapan televizyonlara para verip videoklip yayınlatmanın da hiçbir etkisi kalmadı. Çevrenizde hiç o kanalları izleyen birilerine rastlıyor musunuz? 

Herkes istediği her şeye internetten ulaşıyor. Single yapın, fakat videoklip tanıtımınızı internetten yapın. ''Unutmayın ki, dünyada interneti en çok kullanan ülkelerden biri Türkiye.'' Son olarak konuyu şöyle bir uyarıyla kapatalım. Şarkıcıların ve eserlerin haklarını koruduğu düşünülen meslek birlikleri telif adı altında müziğin tanıtılmasına ve yayılmasına engel olan en büyük unsurdur. Bu konuyu detaylıca başka bir başlıkta işlediğim için fazla söze gerek yok. ''Zafer söylüyorsa vardır bir bildiği'' diyerek kazanabilir ya da ''Yok artık'' diyerek yerinizde saymaya devam edebilirsiniz. 

Yeni gelişmelerde haberimiz güncellenir @fortunaTV sosyal medya hesaplarımızı takip et, haberi ilk duyan sen ol) 

HABER: Fortuna Zafer 

FortunaTV'deki TÜM YAZILARI İÇİN BURAYA TIKLA.